"Korku Kültürü" Doğan Cüceloğlu

Siz doğuştan iyi misiniz?

 

korku kültürü (2)Çocuklara olan yaklaşımımızın, sunulan eğitim ortamlarının, insan doğasını doğuştan “kötü”, ya da doğuştan “iyi” kabul eden iki yaklaşıma göre şekillendiğinden bahsediyor Doğan Bey. İlk kabul “Çocuk doğuştan kötüdür, değiştirilmelidir.” felsefesini, ikinci kabul ise ” Çocuk doğuştan iyidir geliştirilmelidir.” felsefesini doğuruyor.

Çocuğu değiştirmeye çalışan felsefede ne yapılması gerektiğine ve neyin doğru olduğuna otoriteler, güçlüler karar veriyor. Bu güçlüler sınıf için öğretmen, okul için müdür, iş yerinde patron, müdür, ailede aile büyükleri,… Niyet, çocuğu daha önceden belirlenmiş kalıplara sokmak ki topluma, yaşama uyumlu biri olarak yetişsin. Fakat bunu yaparken çocuğun canı, özü değil, davranışları, görünümü dikkate alınıyor. Böylece çocuk kötülüklerden kurtarılacak, işe yarar iyi bir insan olacak. Çocuk da kendinden güçlünün seçimini kabul etmek zorunda, seçme hakkı yok. İtaat etmezse ibreti alem için cezalandırılıyor. Bu yüzden “korku” temel duygu.

“Kalıplamada otoritenin beklentisi önemlidir; otorite kalıbı seçer, kimin, nasıl, ne zaman, ne kadar, ne tür bilgi ve eylemle kalıplanacağına ve nasıl bir sonuç alınacağına önceden karar verir. Kişinin kendisi, fabrikaya girmiş hammadde gibidir.” diye bir tespitte bulunmuş Doğan Bey.   s. 160-164

“Kalıplayan korku kültüründe standart bir insan” yoktur, “güçlü insan” ve “güçsüz insan” vardır. Ve bu kültürde güçlü-güçsüz, el ile eldiven ilişkisi gibi birbiriyle çok uyumludur.” S.207

İşte bu ilişkideki güçlü güçsüz konumdaki insanların durumları:

Güçsüz ve güçlü insan değerleri ve düşüncelerinden bazıları şöyledir:

Güçsüz İnsan Değerleri, Düşünceleri

  • “Ben değersizim.”

 

  • “Ben acizim, elimden iş gelmez.””

 

 

  • “Birinin beni yönetmesi gerekir, sormadan, kendi başıma iş yapmamalıyım.”

 

 

  • “Güçlüye itaat etmeliyim; itaat en büyük erdemdir.”

 

 

  • “Ben bilmem, o nedenle yaptığımdan ben sorumlu değilim, bana yaptıran sorumlu.”
Güçlü İnsan Değerleri, Düşünceleri

  • “En değerli benim, benden daha değerli hiç kimse yok.”

 

  • “Bilmediğim, yapamadığım hiçbir şey yok, her şeyi bilirim, her şeyi yaparım.”

 

  • “İstediğimi yaparım, kimseye danışmaya, sormaya gerek duymam.”

 

  • “Güçsüze emretmeliyim, güçsüzü yönetmeliyim, at binicisine göre kişner.”

 

  • “Kimseye hesap vermek zorunda değilim.”

 

Yukarıdaki, itaat beklentisi karşısında ilişki ancak bu hali almalı ki o fabrika-hammadde ilişkisi de yürüyebilsin.

“… İnsanın bir toplumsal yönü var, bir de iç dünyası, psikolojik yönü. Korku kültürü insanın toplumsal yönüyle, yani yüzüyle ilgilenir, onu kalıplara sokma sürecine ‘eğitim’ der. Geliştiren yaklaşımda ise bireyin iç dünyası, onun canı önemlidir; geliştirilecek olan candır.” s. 164

Çocuğu geliştirmeye çalışan felsefede amaç zaten  iyi olan potansiyelini geliştirip çocuğun güçlü, anlamlı, coşkulu bir yaşamı olması.

 

Peki hangi duygular baskın şekilde barınıyor bu kültürlerde?

Kalıplayan korku kültüründe ne yazık ki sevgi yok. “Sevgi, insanın olabileceğinin en iyisi olarak mutlu olmaya kendini adamasıdır.” Sevmek, sevdiğinin kendi tercihleriyle mutlu olmasını istemeken geçiyor. İnsan mutluluğunun önemli bir koşulu ise, gönlünün muradını keşfederek, kendi istediği alanda gelişerek bir şeyler yapmak, istediği alanda başarılı adımlar atmaktan geçiyor.  Korku kültürü, kişiyi otoritenin tercihlerine göre şekillendirmeye çalıştığı için bu sistemde ne yazık ki sevgi yer bulamıyor.

Geliştiren kültürde ise sevgi var, fakat sadece sevgi değil, bir ön koşul olarak saygı da var. Çünkü çocuğun kim olduğuna, seçimlerine, isteklerine saygı gösterilmezse; sadece “sevgi” anlamsız kalıyor. Kendi seçimleriyle mutlu olmasını istemenin ön şartı bu seçimlere saygı göstermekten geçiyor.  Bu yüzden “geliştiren saygı kültürü” diye adlandırıyor Doğan Bey.

 

Birinci yaklaşım içinden geçtiğim eğitim sistemini, hiyerarşik düzeni hatırlattı bana. Ne yazık ki benim şahit olduğum, çoğunlukla uygulanan sistem bu. Fakat içinden geçtiğim bu yaklaşımın beni doğuştan “kötü” kabul etmesi ne acı. Amaç çocuğu kötülüklerden kurtarıp iyi bir insan olmasını sağlamak. Üzücü olan bir başka nokta ise bunu yaparken “iyi niyetli” olmak. Üstelik benim düzelmem için gerekli olan “iyi”leri de benim gibi başkaları belirliyor. Hangi sıfat, hangi uzmanlık, hangi hakla? Büyük bir olumsuzluk var burada, kabulden, korku hakim işleyişe kadar hep olumsuzluk. “fabrikaya giren hammadde”; demek insana bakış bu. Bu durum bana Pink Floyd’un The Wall şarkısını ve klip görüntülerini hatırlatıyor. Sonuçta duvardaki binlerce tuğladan biri miyiz yani?

 

 

 

Kaynak: Doğan Cüceloğlu, Korku Kültürü Remzi Kitabevi Mart, 2008

 

 

 

 

Reklamlar

1 thought on “Siz doğuştan iyi misiniz?”

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s